Uncategorized

Pawòl ‘dwèt bouwo’ osnon pawòl ‘maladwa!’? (2)

M pa konnen si apre nou fin li pati m te transkri pou nou nan entèvyou jounalis Valeri Nima ak Minis Jistis Ayisyen an, Msye Jan-Jozèf Egzime, nan segman ‘L’Invité du jour’ jounal ‘Info Vision’ nan dat 19 Janvye 2009 la, nou rive konprann pou ki rezon tit seri sa a rete an balan. M pa konnen tou si nou gentan deside pawòl akizasyon minis lan se on pawòl ‘dwèt bouwo’, on pawòl ‘kou pou kou’, on pawòl ‘revanj kont jounalis antchoupwèt’, osnon on pawòl ‘maladwa’—oubyen tou, gou nou se mòd nou, si nou jwenn pwòp etikèt pa nou pou nou mete sou pawòl minis lan.

M kòmanse koze a konsa jodi a paske gen on kamarad, apre li fin li pawòl m transkri yo, ki fè m konnen nan politik bagay yo pa senp konsa: pawòl tout moun tande yo se youn, men pawòl yo pa tande yo, se on lòt, se pi gwo moso a. Lamitye a lage m nan kouri; se pa sèlman on koze dèyè pawòl, se on koze pi lwen pa dèyè pawòl. Men kòm li pa t lage sekrè analiz li a nan menm, m oblije degaje m pou kont mwen, naje pou m soti nan dlo kote li lage m lan. Kidonk, m al fè rechèch pou m wè sa gwo zotobre jounalis yo di sou kesyon an.

Premye demach mwen se retounen sou Emisyon ‘Vision 2000 à l’écoute’, 1 è 45 pou 3 è aprèmidi, pou dat 19 Janvye a. Pou ki rezon? Youn nan animatè yo se Valeri Nima, lòt la se Dali Valè. Nan antre soti emisyon an, msye yo te esplike kouman yo konprann demach minis Jistis la, Msye Egzime. Emisyon ‘Vision 2000 à l’écoute’ se youn nan emisyon ki te kanpe kinalaganach sou dosye dra blan pou kouvri mò yo, kadav pwofesè ak elèv ki te mouri nan lekòl ‘La promesse divine’ lan ki te tonbe Nerèt (Petyonvil) jou 7 nov 2008 la , … jiskaske zotobre nan peyi a, kidonk nou ta gendwa di Lajistis, te sètoblije lage mesye yo, anplwaye mòg Lopital Jeneral la, Premye Minis lan te mande pou yo arete a. Gen on lòt bagay tou nou aprann nan emisyon 19 Janvye a: se Minis Egzime menm ki te envite tèt li nan segman ‘L’Invité du jour’. On moun gen dwa panse, on moun oblije panse menm, sa Minis la di nan emisyon an, se on bagay li te genyen pou l te di, kidonk Minis la ta on moun ki te an misyon.

Avrèdi, m pa alèz ak kalite analiz sa a, paske m pa maton nan li sekrè ki parèt anndan boul kristal. Se ak pawòl m fonksyone: pawòl pale, pawòl ekri, se baz refleksyon mwen. Se sa k fè m al chache pou m wè nan ki jounal yo pale de entèvansyon Minis la.

Nan Jounal ‘Le Nouvelliste’, nou jwenn 2 atik pou dat 19 Janvye a. Youn se ribrik ‘L’actualité en question’, ki kòmanse konsa, selon jan yo ekri l an Franse a: ‘Kouman pou nou entèprete deklarasyon Minis Jistis la, Jan-Jozèf Egzime, fè sou Radyo Vizyon 2000…?’ Apre yo fin pale de fason Minis la antre ak akizasyon jounalis la, nan fen atik la, yo di ‘Minis la gen obligasyon pou l bay ni kò jounalis la, ni piblik la esplikasyon sou konpòtman li. Laprès pran yon gwo yo espant nan akizasyon Minis lan.’

Lòt atik la pale de reyaksyon ‘SOS Journalistes’. Sekretè jeneral asosiyasyon sa a, Msye Jozèf Gilè Dèlva, deklare: “Minis la rapòte on akizyon, men sanble se li menm sèl ki gen kontak ak akizatè yo. Bagay sa a pa fè sans. Se on teknik pou l kaponnen jounalis la ki t ap poze l kesyon ki te deranje l.”

Nan dat 22 Janvye, kidonk 4 jou apre akizasyon Minis la, nan ribrik ‘L’actualité en question’, ‘Le Nouvelliste’ poze on kesyon: ‘Èske dosye Egzime/Nima a se on dosye ki fèmen toutbon vre?’ Daprè sa yo di, Minis la gen lè sezi tande jan deklarasyon li te fè nan entèvyou ak Valeri Nima a ap fè on pakèt pale anpil. Nan Televizyon Nasyonal, Minis la fè konprann yo te defòme sa l te di a—konmkwa se ta limenm sèlman ki ta konprann sa l te vle di a. Alòske tout moun nèt konprann Minis lan akize jounalis Valeri Nima kòm moun ki jwenn pa l nan lajan dwòg yo sezi kay tonton Alen Dezi a. Sa k ap pase la a? Èske se bak Minis la fè, paske li wè jan tout sektè pati abò li? Osnon èske se bouch li ki chape, on pawòl maladwa li pale?

Nan demen, 23 Janvye, ‘Le Nouvelliste’ parèt ak yon atik, ‘Le Ministre Exumé s’explique’: “Minis Jistis ak Sekirite piblik la, Jan-Jozèf Egzime, eseye klarifye ti poblèm ki genyen ant limenm ak jounalis Valeri Nima a—sa kèk moun rele on atak, sa lòt rele on kaponnay.” Dapre sa m konprann, se on lèt an Franse minis la ekri pou l defann tèt li: ‘Sa pa t janm nan entansyon m pou m te atake pèsonalite jounalis la, antre nan santiman li, ni tou m pa t ap eseye kaponnen l, lè m te pale de bri k ap kouri konmkwa yo ta nonmen non l nan deblozay Pòdepè a. M te jis vle fè jounalis la konprann fò l evite chita sou pawòl ‘yo di’, sitou nan on peyi tankou lakay, kote l fasil pou nenpòt ki moun taye on bonèt met nan tèt ou. Men tou, lè m te di jounalis la y ap entèpele l la, se pa menas arestasyon m t ap fè sou li. Se vre, mo ‘entèpele’ a pa t nan plas li. M regrèt m te sèvi avèk li…”

Bèl defans, Minis. Dapre atik la, Valeri Nima satisfè ak esplikasyon ou bay yo. Sekretè jeneral ‘SOS Journalistes’ la, Msye Dèlva, fè Minis la konpliman pou deklarasyon l fè a. M konprann pyès moun pa vle nan twòp redi ak Minis la, Mouche Leta, paske pa gen twò lontan sa ta ka fini mal pou jounalis la.

Antouka, pou mwen menm, bagay la klè: se on koze dwèt bouwo … ki gen pou l kontinye derimen semèn pwochèn.

Kontakte Wozvèl Jan-Batis nan [email protected]

Haitian Times

Haitian Times

The Haitian Times was founded in 1999 as a weekly English language newspaper based in Brooklyn, NY.The newspaper is widely regarded as the most authoritative voice for Haitian Diaspora.
Haitian Times
May. 05, 2012

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *